Solargraph

Solargraph, gemaakt van 21 december 2013 t/m 21 juni 2014. Op de voorgrond: Sterrenwacht Halley.  Foto: Edwin van Schijndel en Raymond Westheim.

Solargraph, gemaakt van 21 december 2013 t/m 21 juni 2014. Op de voorgrond: Sterrenwacht Halley. Foto: Edwin van Schijndel en Raymond Westheim.

Pinhole-camera’s maakt prachtige Solargraphs

Op de voorgrond van deze solargraph staat Sterrenwacht Halley. Er zijn veel foto’s van het gebouw die een stuk mooier zijn dan deze, maar de achtergrond maakt het plaatje heel bijzonder. Daar zien we maar liefst bijna 183 keer de Zon. De foto is een half jaar lang zonder onderbrekingen belicht en toont  de dagelijkse beweging van de Zon van Oost naar West  én de beweging die de Zon maakte tussen de  winterwende op 21 december 2013 en de zonnewende op 21 juni 2014. Deze opname is gemaakt met een pinholecamera (zie hierna) die door Edwin van Schijndel en Raymond Westheim was bevestigd aan de hoge mast naast de sterrenwacht.
Ook andere Halleyleden maakten tussen 21 december 2013 en 21 juni 2014 met hun pinhole-camera’s vanaf allerlei locaties mooie solargraphs.
Een solargraph kan worden gemaakt met een uiterst simpel cameraatje: een pinhole-camera. Die bestaat uit slechts een blikje, gevuld met één velletje ‘ouderwets’ fotopapier (uit de ‘doka’). In de wand van het blikje is met een speld een minuscuul gaatje geprikt. De pinhole-camera is vervolgens goed dichtgemaakt en stevig en weersbestendig op het dak van de schuur van de sterrenwacht bevestigd, met het gaatje op het Zuiden gericht. Op 21 december is een stukje zwart plakband voor het gaatje weggehaald waarmee een begin is gemaakt met de belichting van het fotopapier in de camera. De belichting heeft vervolgens zes maanden ononderbroken geduurd, dus tot 21 juni. Het fotopapier is toen uit de camera gehaald en vertoonde meteen bovenstaande beeld, maar dan in negatief en gespiegeld. Door het beeld te scannen kon daar een ontspiegelde en positieve afbeelding van worden gemaakt.

Op deze opname is de Zon bijna 183 keer afgebeeld (183 dagen of een half jaar). Elke gekromde witte streep is de Zon, die in het Oosten opkomt (links) en naar het Zuiden klimt (midden) en weer zakt naar het Westen (rechts). Dat is de dagelijkse beweging tussen zonsopkomst en zonsondergang.

Tot 21 december (de kortste dag en langste nacht) staat de Zon elke dag iets lager in het Zuiden dan de dag ervoor. Op 21 december is het laagste punt bereikt en vanaf dat moment zal de Zon elke dag iets hoger in het Zuiden staan dan de dag te voor; dat duurt tot 21 juni: de langste dag, waarop de Zon zijn hoogste punt in het Zuiden bereikt. Vanaf die dag gaat het weer richting 21 december. Op alle hier getoonde solargraphs dateren de onderste van Oost naar West  gekromde strepen  van omstreeks 21 december en de bovenste van omstreeks 21 juni. Aan die lichtstrepen zie je dat de dagen langer worden en dat de Zon iedere dag iets hoger aan de hemel staat.
De pinhole-camera stond ook ‘s nachts open en als het bewolkt was; dat zijn de vele donkere onderbrekingen van de solargraph.

Wil je zelf een pinhole-camera maken? Dat is gemakkelijk te doen.  Ga naar de website van Xyzon – populaire sterrenkunde om daar alles over te lezen. Alleen zal niet iedereen fotopapier in huis hebben (dat is niet het fotopapier dat je in een printer doet, maar het papier waarop je in een donkere kamer analoge foto’s afdrukt). Dat is nog wel in sommige fotozaken of via internet verkrijgbaar.

Solargraphs van Halleyleden

De volgende Solargraphs zijn tussen 21 december 2012 en 21 juni 2013 gemaakt door (van boven naar onder):
Carlo en Magalie Klein, Oss, thuis vanuit de tuin.
Erwin van Ballegoij, Oss, thuis vanuit de tuin.
Carlo en Magalie Klein, op locatie Besslinghook (In Duitsland, net over de grens bij Haaksbergen).
Carlo Klein, vanaf dak hoogste gebouw in Nijmegen.
Jan en Cas Denteneer, Oss, thuis vanuit de tuin.